KUR'AN-I KERiM'DEN
KISA SURELER

Namazları aksatıyorum hep aynı sûreleri okuyorum

Namaz kılanların sık sık karşılaştığı bazı durumlar vardır ki; bu, kişi ile namaz arasına girer. Namaza karşı duyulan iştiyaksızlık, namazda rekâtları karıştırmak, hep aynı sûreleri okumak, namazı geciktirmek, sabah namazına kalkamamak sık başımıza gelebilir. Prof. Dr. Saffet Köse, karşılaşılan bu durumlarda ne yapılması gerektiğini anlattı.

Selçuk Üniversitesi ilahiyat Fakültesi islam Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Saffet Köse, namazla ilgili merak edilen ve akıllara takılan sorulara cevap verdi. Namazda farklı sûreler okumak ya da iş yoğunluğu ve günlerin kısa olması sebebiyle namazı son ana bırakmamak için izlenecek yolları gösterdi.

30 yaşındayım, 15 yaşından beri namaz kılıyorum ancak namaza karşı bir iştiyaksızlığım oluşmaya başladı. Namazlarımı aksatıyorum, bazen de hiç kılmıyorum. Ne yapabilirim?

Bu problem namaz bilincindeki eksiklikle ilgili gibi gözüküyor. Namaz içindeki her bir eylemin çok derinlikli anlamları vardır. Bunları keşfedip düşünerek, farkında olarak, anlayarak kılmak, namaz bilinci kazandıran, varsa onu artıran bir özelliğe sahiptir. Mesela hadislerde anlatıldığına göre namaz, Allâh'ın huzurunda duruş, namaz kılanın Fatihâ Sûresi'yle Allâh ile konuşması, tahiyatta (et-Tahiyyâtü duasını okurken) Rasûlullah ile selamlaşması, Rabbenâ duasıyla kendisine, anne-babasına ve bütün insanlığa dua ettiği bir atmosferdir. Bir insan için bundan daha değerli, mutluluk veren ne olabilir ki! Böyle bir kişiye namazda okuduğu sûre ve diğer duaların anlamlarını ve tefsirini bu konuda yazılmış kitapçıklardan ya da bir tefsirden ya da mealden öğrenmesini, eylemlerinin ne manaya geldiğini anlamak için de imam Gazâlî'nin ihyâu Ulûmi'd-Dîn adlı eserindeki namaz bahsini okumasını, bundan sonra da mümkün olduğu ölçüde namaza başladığında dünyayı unutmasını, geride bırakmasını, Allâh'ın huzurunda olduğunun farkında bulunmasını tavsiye ederiz.

Namaz kılarken çoğu zaman rekâtları karıştırıyorum. Bazen de hangi sûreyi okuduğumu unutabiliyorum ve namaz esnasında duraksıyorum, düşünmeye başlıyorum. Duraksamam ve düşünmem namazımda bir bozulmaya sebep olur mu?

Namazı dikkatli bir şekilde kılmak, imkânlar ölçüsünde dünyalık işleri bir kenara bırakmak esastır. Bununla birlikte namazda zihni meşgul eden bazı olaylar ortaya çıkmış olabilir. Bunlara dalmak unutma, duraksama, hatırlayamama gibi sonuçlar doğurabilir. Namazda unutma, yanılma, dalgınlıkta bulunma, duraksama gibi sebeplerle farz olan bir eylemin geciktirilmesi ya da bir vacibin terk edilmesi ya da geciktirilmesi halinde bu durumları telafi edici ve düzeltici olarak namazın sonunda selamdan sonra sehiv secdesi meşru kılınmıştır. Namazda kıldığı rekâtı hatırlayamayan kişi, kalbi hangisine kanaat getirmişse ona uyar ve sehiv secdesi yapar.

Namazda hep aynı sûreleri okuyorum. Farklı sûreler de okumak istiyorum ama nasıl bir yol çizeceğimi bilmiyorum?

Namazda farklı sûre ve ayetlerin okunması dikkati artıran, namazı alışkanlık icabı yapılan bir ibadet olmaktan çıkaran, namaz bilincini yükselten hususlardan birisidir. Bunun için kararlı davranmak yeterli. Kur'ân okumasını bilen ya da ezberleri olan birisinden yardım alarak eksiklikleri tamamlamak mümkün. Bu konuda elektronik cihazlardan yardım almak, iyi okuyuculardan dinlemek mümkün. Peşinden, okuyuşunu bu konuda bilgili birisine dinletir.

iş yoğunluğum, ayrıca günlerin kısa olması sebebiyle namaz kılmayı unutabiliyorum ya da son ana sıkıştırıyorum. Ne yapabilirim?

Kişi namazını işine göre ayarlamak yerine işini namazına göre programlamalıdır, işi yerine namazını öncelemelidir. Bu hususta şu ayeti hatırlatmak maksada kâfidir diye düşünüyorum: "Onlar öyle adamlardır ki ne ticaretleri ne de alım-satımları Allâh'ı anmaktan, namazı hakkıyla kılmaktan, zekâtı vermekten alıkoyamaz." Bu konumda bulunanlar özellikle işin yoğun olduğu öğle-ikindi-akşam namazlarını camide cemaatle kılarlarsa büyük bir huzur ve mutluluk duyacak ve sorunu çözeceklerdir. Bunun mümkün olmadığı sıkışık zamanlarda ise ezanı beklemek ve okunur okunmaz da namazı kılmak, bunu da ilke edinmek böyle bir sıkıntıdan kurtaracaktır.

Sabah namazına uyanamıyor, saat 8-9 gibi namaz kılıyorum. Bu davranış uygun mu?

Uykuyu bölüp kalkabilmek, kulluk şuurunun bir göstergesi, nefsi ve şeytanı yenmenin bir işaretidir. Seher vaktinin eşsiz bereketinden yararlanmaktır. Sabah namazının vakti fecr-i sâdıkla başlar güneş doğunca sona erer. Güneş doğduğu anda namazın vakti çıkmış olur. Buna göre sabah namaza kalkmaya niyetlenerek, saat kurmak gibi gerekli tedbirleri alarak yatmak gerekir. Bunlar yapılmamışsa kişi namaza kalkamadığında günahkâr olur ve tövbe gerekir. Gerekli niyet ve tedbirlerden sonra uyanamazsa Hz. Peygamber'in bu durumda günah bulunmayacağını bildiren hadisi vardır.

Hiç ümidim kalmadı

60 yaşındayım. Çok fazla kaza namazım var. Vakit namazlarından sonra kaza namazı da kılmaya çalışıyorum ama namaz borcumu bitiremeyeceğim gibi geliyor. Hiç ümidim kalmadı. Kılmadığım namazlarımın borcunu başka nasıl ödeyebilirim?

insanların vaktinde kılamadıkları namazları kaza etmesi, istenen bir durumdur. Kılınamayan namazlar için fiili bir tövbedir. Kişi kararlı bir şekilde 5 vakit namazına devam eder, kılamadığı namazlar için de tövbe ederse, elinden geldiği ölçüde geçmiş namazlarını da kaza edecek olursa Allâh'ın bu samimiyetinden dolayı onu affedeceği umulur. Neticede namaz, halis Allah hakkıdır. insan da O'nun kuludur. Burada önemli olan, geçen bütün namazları kaza edeyim derken diğer görevleri ve işleri de aksatmak doğru değildir. Allah, kullarının azını çoğa sayabilir. Bu, onun rahmet sıfatına sahip oluşunun bir neticesidir. O, birçok ayette vurgulandığı üzere merhamet sahibidir.

Ezber için önce kalbinizi hazırlayın

Kur'an-ı Kerim, Allah'ın insana ayrı bir değer atfedip bizzat kendi hitabını duyurduğu mucizevî bir rehber. Kutsal kitabı okumayı öğrenmek ve ezberlemek hem kulluk vazifemiz hem de başlı başına ibadet sayılıyor. Bu vazifemizi iyi bir şekilde yerine getirebilmemiz için ise ilk adımda kalbimizi hazırlamamız gerekiyor.

islam dininin en büyük mucizesidir Kuran-ı Kerim. Aynı zamanda Allah'ın insana ayrı bir değer atfettiğinin göstergesi. insan, ancak kutsal kitabı okuduğu ve anladığı sürece Rabb'inin kendisine olan hitabını duyabiliyor. Mübarek kitabımız Kur'an-ı Kerim, kendisine tutunanları hayra ve cennete götüren bir rehber, ferdî ve sosyal hastalıklarımızın şifa reçetesi. Bu ilâhî hitaba gönül veren bir müslümanın Kur'an-ı Kerim'e karşı vazifeleri de var elbette. O'nu öğrenmek, okumak, anlamak, yaşamak ve yaşatmak bir kulluk borcu...

Kuran-ı Kerim'i öğrenmeyi kim istemez ki! Fakat pek çok insan da, ir yandan nefsi, bir yandan da şeytanın vesveselerine aldanıp bir türlü başlayacak cesareti bulamaz kendisinde. Oysa Kur'an öğreticileri, hiçbir harfini tanımadığı halde üç saat gibi kısa bir zaman diliminde okumayı sökenlerin, hatta daha kısa bir zamanda da Kur'an okumayı olduğunu anlatıyor. Demek ki ayet ve dua ezberlemek sanıldığı gibi zor değil. Pek çoğumuz, namaz kılarken çocukluk çağında öğrendiğimiz, Kuran-ı Kerim'in son on sûresini okuyoruz sadece. Hâlbuki kıraati uzun tutmak, daha uzun ve farklı sûreler okumak namazı daha faziletli hale getiriyor. Öğrenmenin yaşı olmadığı gibi sûre ezberlemenin de yaşı yok. Peki, ezber yapmak gözümüzde büyüdükçe büyürken bunu nasıl kolaylaştırabiliriz?

Bütün mesele: Zihin, kalp ve dil uyumu...

Biz kapağını açtıkça Kuran-ı Kerim, kalbimize kapılarını biraz daha açıyor. Hele bir de hafif sesle okunursa ruhumuzu okşuyor. Kutsal kitabı okumak, anlamak ve ezberlemenin yolu azimle bu işe yoğunlaşmaktan geçiyor. Ensar Vakfı Değerler Eğitimi Merkezi Kur'an Komisyonu üyesi Nazif Yılmaz, Kuran-ı Kerim okumayı öğrenmekle ezbere ilk adımı başarılı bir şekilde atabileceğimizi ifade ediyor. "And olsun, biz Kuran'ı öğüt alınsın diye kolaylaştırdık. Öğüt alan yok mu?" (Kamer Sûresi, 17, 22, 32 ve 40. ayetler) ayetini hatırlatarak, okuyabilmenin zor olmadığını söylüyor. Eyüp Emniyettepe Kız Kur'an Kursu öğreticisi Rümeysa Sancar'a göre ise Kuran-ı Kerim öğrenmenin ve ezber yapabilmenin kilit noktası; zihin, kalp ve dilin uyum içinde, birlikte hareket etmesi.

Zihniniz, kalbiniz ve diliniz birbirine uyduğunda, "Ya Rabbi! Ben senin kitabının ayetlerini ezberlemek ve öğrenmek istiyorum, bana ezberlemeyi ve öğrenmeyi kolaylaştır." duası ile başlayabilirsiniz. Sonrasında, manevi heyecanı sağlamak için iki rekât "Hâcet namazı" kılabilir, dua ve istiğfar okuyabilirsiniz. Ezbere başlamadan önce zihni meşgul edecek bütün işlerinizi bitirmelisiniz. Buna rağmen şeytan türlü türlü sorunları ve dünyalık işleri akla getirerek var gücüyle çalışmaktan alıkoymaya çalışabilir. Vesvese tuzağına düşmemelisiniz. Ezber çalıştığınız mekân, sade ve sessiz olursa yoğunlaşmak daha kolay olur. Bir de mümkün oldukça yerinizi değiştirmeyin. Çünkü yeni şeyler görmek dikkati dağıtır, gözü ve gönlü meşgul eder.

Kuran'ı ezberlemenin altın kuralları

Kalbinizi ve mekânı hazırladınız. Ezber için sabah saatlerini tercih etmenizde fayda var. Ezberleyeceğiniz bölümü bir önceki akşam en az on defa okumanız işinizi kolaylaştırır. Sabah uyandığınızda ezberleyeceğiniz kısmın mealini dikkatlice okuyun. Anlamını bilmek, duygu ve zihin boyutunu canlı tutuğu gibi Kuran'ın anlaşılmasını da kolaylaştırır. Harflerin mahreç ve telaffuzlarının doğru ve düzgün olmasına, tecvit kurallarına dikkat etmek gerek. Yanlış veya tecvit kurallarına riayet edilmeden ezberlendiğinde sonradan düzeltmesi çok zor. Talim dersi almak, CD'lerden faydalanmak çalışmanızı kolaylaştırır. Ezber yapmanın bunların dışında başka altın kuralları da var:

Devamlı aynı hatla yazılmış Mushaf-ı Şeriften ezberleyin. Çünkü gözler, ezberlenen bölümlerin fotoğrafını çeker ve hafızaya kaydedilmesine yardımcı olur. Aynı sayfa düzeniyle kaydedildiği için de ezberlemek kolay olur.

Ezber yaparken hafif sesli okumaya özen gösterin. Görerek, okuyarak ve duyarak ezberlemek, süreci hızlandırdığı gibi hafızaya kaydı da sağlamlaştırır.

Ayetleri hafif makamlı bir şekilde ve normal hızda okumaya çalışın.

Ezberlemeye başlamadan önce mahreç, telaffuz ve tecvidine dikkat ederek en az on defa yüzünden okuyun. Dinleme imkânınız varsa üç dört defa dinleyin.

Yüzünden okuma bitince, ezberlenecek bölümden önce birinci ayeti ezberleyin ve en az üç defa ezbere tekrar edin.

ikinci ayeti ezberleyip üç defa tekrar edin. Ardından bu iki ayeti üç defa tekrar edin.

Sıradaki ayeti ezberleyin, üç defa tekrar edin. Üç ayeti birlikte tekrar edin. Aynı metodu ezberlenecek bölüm bitinceye kadar uygulayın.

Tamamını en az on defa tekrar ederek iyice pekiştirin. Ezberlenen bölümlerin her fırsatta özellikle namazlarda okunması pekiştirmeyi sağlar. Manasıyla beraber yapılan bu ezber çalışması; ayetlerdeki kurtuluş mesajlarına kulak vermeye, üzerinde düşünmeye, hayata taşımaya ve uygun zeminlerde insanlara ulaştırmaya vesile olur.

Ezberlemeye bu surelerden başlayabilirsiniz

Namazlarda ilahi Kelâm'ın daha fazla okunması, hem sevap hem de Rabb'in rızasını kazanmak için bir vesile. Peygamberimiz de namazlarında, "Namaz Sûreleri" olarak bildiğimiz kısa sureleri okumakla yetinmemiş. Özellikle tek başına kıldığı namazlarında Bakara, Âl-i imran gibi uzun sûreleri okuduğunu hadis kitapları naklediyor. Kuran-ı Kerim'de, ne kadar çok ayet, sûre ve dua ezberleyip okursak, o derece iltifat göreceğimiz ve mertebemizin yükseleceği müjdeleniyor. Kur'an ezberlemeye Duhâ, inşirah, Tîn, Kadr, Zilzal, Âdiyât, Kâria, Tekâsür, Hümeze ve Asr sûreleri'nden başlanabilir. , Bunları biliyorsanız; Bürûc Sûresi'ne kadar olan bölümleri de ezberleyebilirsiniz.